De Zusters van O.L.V.-ten-Bunderen (vanaf omstreeks het jaar 1269)
Moorslede 1269-1578
Frankrijk 1578-1587
Ieper 1587-1785
Moorslede 1785-2004
Zonnebeke 2004 -
varia

   Zoek op deze site met FreeFind

 

beluister ClassicFM NL tijdens het surfen, 126 K stereo ('Windows Media Player' vereist)

De Ten Bunderen route (Moorslede) - 17


17. DE OUDE HEIRWEG

De Oude Heirweg, met in de verte de hoeve, waar ooit het Gasthuis Ten Bunderen stond.
De Oude Heirweg, met in de verte de hoeve, waar het Gasthuis Ten Bunderen stond (Google Street View).

Op een bepaald moment slaan we in de Galgestraat rechts af en bevinden ons op de Oude Heirweg. Eeuwenlang stond naast deze antieke weg - op een oostelijke uithoek van Moorslede - het Gasthuis Ten Bunderen, waar vele pelgrims en andere reizigers passeerden en er een kost en inwoning vonden voor één nacht.

het Romeinse netwerk van heerwegen
Het netwerk van Romeinse heerwegen. Het gele bolletje wijst de plaats aan van het Ten Bunderen klooster

Volgens de Dadizeelse heemkundige Xavier Monteyne dateert de "Oude Heerweg" vermoedelijk al van tijdens het Romeinse tijdperk, in de eerste eeuwen van onze tijdrekening. Het was toen allicht een verbindingsweg ("diverticulum") vanuit Torhout zuidwaarts, via Roeselare, Beitem, Moorslede (langs het Gasthuis Ten Bunderen), Ledegem en Dadizele naar Menen. De weg verbond twee grote Romeinse heerwegen (zie de Romeinse wegenkaart hierboven):

  • de drukke "Via Belgica", tussen de Noord-Franse kuststad Boulogne en het Duitse Keulen, die passeerde in Kassel, en enkele plaatsen in zuidelijk West-Vlaanderen, nl. Wervik, Menen en Kortrijk.
  • de belangrijke aftakking ervan, even voorbij Kassel, via Poperinge, Torhout en Brugge naar Aardenburg.

De Oude Heerweg op de kaart 'De Casselrie van Ypre' van Joan Blaeu (1662), in A. Sanderus' 'Flandria Illustrata'
De Oude Heerweg op de kaart "De Casselrie van Ypre" van Joan Blaeu (1662),
in Antonius Sanderus' "Flandria Illustrata".

Het tracé van de "" tussen Menen en Roeselare is duidelijk te zien op de kaart "De Casselrie van Ypre" van Hondius in A. Sanderus, "Flandria Illustrata", (1641-1644). De weg kronkelde door het landschap en volgde niet de vrij rechte aslijn van de huidige Meensesteenweg, die werd aangelegd tijdens de Oostenrijkse Overheersing (1751-54).

De heirweg liep dwars door Roeselare tot aan het einde van de Zuidstraat (waar het St.-Jansgasthuis was gelegen), aan "'t Hof van 't Henneken". Vandaar liep de weg min of meer parallel ten oosten van de Meensesteenweg, langs de westkant van het kasteel van Rumbeke, via de hoogte van de Zilverberg naar de afspanning "De Meerlaan" in Beitem, boog dan westwaarts af naar de Galgestraat, de Oude Heirweg in Moorslede (Gasthuis ten Bunderen), en kronkelde verder zuidwaarts tot het gehucht "De Schouthoek" (Ledegem). De heerweg passeerde aan "de Kleppe" (Dadizele) en liep vandaar in een diepergelegen bedding (= holle weg), min of meer parallel met en ten westen van de Meensesteenweg, langs het gehucht "De Hoogte" en de Kezelsberg, om zo bergaf uit te komen aan de Brugse Poort en de Bruggestraat (waar het St.-Jorisgasthuis stond) in Menen.

De Rumbeekse archeoloog Jozef Goderis maant aan tot enige omzichtigheid: het staat niet onomstotelijk vast dat het hier ging om een secundaire Romeinse heerbaan, wegens gebrek aan sluitend bewijsmateriaal (wetenschappelijk bodemonderzoek). De weg kon evengoed dateren uit de vroege Middeleeuwen. X. Monteyne daarentegen geeft een reeks markante archeologische aanwijzingen , dat het hier allicht ging om een secundaire Romeinse heerbaan.

    De Gallo-Romeinse woonkern (links, en rechts de omwalde Gasthuishoeve (Kadasterkaart van P.-C. Popp, 1856-60).
    Links de Gallo-Romeinse woonkern; rechts de omwalde Gasthuishoeve.
    (Kadasterkaart van P.-C. Popp, 1856-'60).

  1. In de buurt van de Gasthuishoeve, vlakbij de Knaagreepstraat op de Tuimelare in Moorslede, zijn de funderingen gelokaliseerd van een vierkante vroeg-middeleeuwse, misschien zelfs Gallo-Romeinse woonkern. Misschien is de naam "Tuimela(e)re" wel afgeleid van het Latijnse woord "tumulus" (= grafheuvel)... Er zijn silexen, allerlei andere neolithische artefacten én Romeinse dakpannen gevonden. Maar om te komen tot een exacte datering van de stenen fundamenten zijn heuse opgravingswerken nodig. Maar deze gingen helaas niet door omdat het hier een "niet-bedreigde" archeologische site betrof. Bovendien heeft de eigenaar van het stuk grond zich steeds verzet tegen elk "ongewenst bezoek" en er onlangs op gebouwd.

  2. Tijdens opgravingen (2006-2007) langs de Kortewaagstraat, ten noorden van Menen, hebben archeologen de resten blootgelegd van een Romeinse villa en van een stuk N-Z heerweg, parallel lopend met de Bruggestraat, die misschien in het verlengde ligt van de Oude Heirweg.

    De in 1933 verdwenen Tumulus bij Roeselare
    De in 1933 verdwenen Tumulus bij Roeselare.

  3. Tot in 1933 was er in Roeselare, nabij de Oude Heirweg, een zogeheten "tumulus" (Latijns woord voor grafheuvel). Zo'n tumulus, die een beetje lijkt op een hunebed of dolmen, was in de Romeinse tijd normaal een beboste aarden heuvel - naast of vlakbij een heerweg!! - waarin een hooggeplaatste bewoner werd begraven van een naburige "villa rustica", dat was een soort van centrale herenboerderij, die dienst deed als halteplaats voor het Romeinse leger, met onderkomens voor militairen en personeel, stallen, voorraadschuren errond. In de 19de eeuw vond men bij de Roeselaarse tumulus tal van Romeinse muntstukken, maar binnen trof men géén sporen aan van een Romeinse graftombe. Volgens oudheidkundigen is er dus geen enkel steekhoudend bewijs dat het hier ging om een Romeinse tumulus.

    dwarsbalk van de Oude Heerweg, bewaard en gefotografeerd door Linda Malfait (Heemkundige Kring, Moorslede)
    dwarsbalk van de Oude Heerweg, bewaard en gefotografeerd door Linda Malfait
    (Moorslede, Heemkundige Kring)

  4. Bij werken aan de Meensesteenweg, in 1895, werden verscheidene gedeelten van de onderliggende Oude Heirweg blootgelegd. Op een diepte van 15 cm was de weg bedekt met dwarsliggende eikenhouten balken, die in goede staat bewaard waren gebleven. Men haalde er ook honderden hoefijzers van ruiterpaarden boven. En in de jaren 1980 werden, tijdens riolerings- en verbredingswerken aan de Oude Heirweg (tussen de huisnummers 18 en 55) op de Tuimelare-wijk in Moorslede, volgens getuigenissen van omwonenden, om de halve meter, eveneens soortgelijke eiken balken blootgelegd en ‘s anderendaags snel bedekt met een nieuwe wegverharding. Een omwonende nam een paar balken mee naar huis, als souvenir…

  5. diverse huidige straatnamen tussen Menen en Roeselare verwijzen nog naar hun mogelijke (Gallo-)Romeinse oorsprong, bijv. "Meense Heirweg" (Roeselare), "Oude Heirweg" (Rumbeke, Beitem, Moorslede), "Heerweg" (Ledegem) en "Millesteenstraat" (Dadizele). In de nabijheid van die Millesteenstraat zijn overigens Romeinse munten gevonden.

kaart met de pelgrimsroutes vanuit het huidige West-Vlaanderen
Kaart met de pelgrimsroutes vanuit West-Vlaanderen, met de (rood gekleurde)
"Artesische Weg" die passeerde langs het Gasthuis ten Bunderen in Moorslede.

De Oude Heirweg vormde in de Middeleeuwen een onderdeel van één van de twee belangrijke middeleeuwse pelgrimswegen vanuit Brugge naar het beroemde bedevaartsoord Santiago de Compostela, in het noord-westen van Spanje. Het ging om de zogeheten "Artesische Weg" met vertrekplaats in Brugge. Deze "Arrasche baene" volgde een min of meer vast traject via Torhout - Lichtervelde - Roeselare - Beitem - Moorslede (Gasthuis ten Bunderen) - Menen - Tourcoing - Roubaix - Rijsel - Arras, en zo verder zuidwaarts naar Parijs en Tours. Vanuit Tours vertrok een van de 4 grote Middeleeuwse Franse Jakobswegen, de "Via Turonensis", die leidde tot de Pyreneeën en die in Puente la Reina (Spanje) aansloot op de fameuze "Camino francés", om - na ongeveer 2.200 km - uit te komen in het verre Compostela.

© Copyright 2007- . Alle rechten voorbehouden. Contact: E-mail