De Zusters van O.L.V.-ten-Bunderen (vanaf omstreeks het jaar 1269)
Moorslede 1269-1578
Frankrijk 1578-1587
Ieper 1587-1785
Moorslede 1785-2004
Zonnebeke 2004 -
varia

   Zoek op deze site met FreeFind

 

beluister ClassicFM NL tijdens het surfen, 126 K stereo ('Windows Media Player' vereist)

De concilies van Parijs, Rouen en Lateranen

Regionale bisschoppensynode. Ulrich Richental, 1460. Konstanz, Rosgartenmuseum
Regionale bisschoppensynode. Ulrich Richental, 1460. Konstanz, Rosgartenmuseum.

Enerzijds leunden de statuten van het Gasthuis Ten Bunderen, net zoals die van de meeste andere gasthuizen in onze streken, sterk aan bij de kloosterregel van de H. Augustinus. Anderzijds stonden ze sterk onder invloed van de leefregel van enkele hospitalen uit vroegere eeuwen, m.n. in Jeruzalem (1125-1153), Montdidier bij Amiens (1207), Brussel (1211), Doornik (1238) en Kortrijk (1430).

Vergelijkend inhoudelijk onderzoek brengt aan het licht dat ook enkele concilies in het begin van de 13de eeuw hun stempel drukten op de concrete richtlijnen van de statuten. Tot dan toe waren de gasthuizen overwegend leken-initiatieven. Het personeel maakte geen deel uit van een kloosterorde, maar leefde volgens een aantal mondeling overgeleverde gewoonten en vrome gebruiken van de stichter(s). In het beste geval hield men zich aan een soort van intern reglement, opgesteld door de plaatselijke wereldlijke en/of geestelijke overheid.

Paus Innocentius III. Fresco, 1219. Subiaco (It.), Sacro Speco klooster
Paus Innocentius III. Fresco, 1219. Subiaco (It.), Sacro Speco klooster.

De kerkelijke hiŽrarchie wou per se mťťr greep krijgen op de wildgroei van zelfstandige semi-religieuze gemeenschappen van broeders en/of zusters. Paus Innocentius III verplichtte al die niet-erkende varianten van het monastieke leven om voortaan de regel te volgen van een bestaande kloosterorde en heuse kloostergemeenschappen te vormen. Het pad hiertoe werd geŽffend op de provinciale concilies van Parijs (1212) en Rouen (1214), die door de bisschoppen van Noordelijk Frankrijk werden gehouden ter voorbereiding van het 4de Oecumenisch Concilie van Lateranen in Rome (11 tot 30 november 1215).

de provinciale concilies van Parijs (1212) en Rouen (1214)

Kardinaal Robert de Courson. Schilderij van William Hamilton, 1800. Derbyshire, Kedleston Hall Coll.
Kardinaal Robert de Courson. (William Hamilton, ca. 1800. Derbyshire, Kedleston Hall)

De Engelse kardinaal Robert de Courson, pauselijke legaat (= gezant) in Frankrijk en kanselier van de Parijse universiteit, riep in 1212 een provinciaal concilie bijeen in Parijs en 2 jaar later, in 1214, nog eens in Rouen. Ongetwijfeld nam bisschop Gossuinus van Doornik (een stad die sinds 1187 onder Franse heerschappij stond) deel aan beide kerkvergaderingen. Het grootste deel van het graafschap Vlaanderen behoorde toen tot het bisdom Doornik. De beslissingen die werden genomen in Parijs en later in Rouen werden bevestigd, waren dan ook van toepassing op de Vlaamse gasthuizen.

Kardinaal Robert de Courson, vaardigde in 1215, als kanselier, deze statuten uit voor zijn Parijse Universiteit.(1215)
Kardinaal Robert de Courson vaardigde deze statuten uit voor zijn Parijse Universiteit (1215).

Op de provinciale concilies van Parijs en van Rouen legden de aanwezige bisschoppen de semi-religieuze personeelsleden van alle gasthuizen en andere caritatieve instellingen in hun kerkprovincie volgende verplichtingen op:

  • een gemeenschappelijk religieus leven leiden;
  • een bestaande kloosterregel naleven, bij voorkeur die van St.-Augustinus;
  • de 3 kloostergeloften uitspreken en onderhouden van maagdelijkheid, armoede en gehoorzaamheid;
  • voortaan een religieus habijt dragen;
  • het strict vastleggen van het maximum-aantal personeelsleden, afhankelijk van de financiŽle en materiŽle draagkracht en van de opvangcapaciteit van het gasthuis. Dit moest voorkomen dat een gasthuis uitgroeide tot een "de facto" klooster, waar geen of nauwelijks plaats is voor pelgrims, reizigers, armen of zieken. In de tekst staat letterlijk: "Een klein aantal personen kan vele mensen verzorgen, en het zou werkelijk onrechtvaardig zijn dat het aantal broeders of zusters het aantal zieken zou overstijgen. Want als de gelovigen giften hebben geschonken aan de gasthuizen, dan is dat niet zozeer voor het levensonderhoud van gezonde mensen, maar om de armen bij te staan";
  • de opname van zogeheten "proveniers" (= al dan niet gehuwde leken die al hun bezittingen schonken aan het gasthuis, in ruil voor "kost en inwoon") was enkel nog toegestaan op voorwaarde dat deze zich onderwerpen aan de verplichtingen van het religieuze leven.

het 4de Concilie van Lateranen (1215)

Het IVde Concilie van Lateranen. Matthew Paris, Chronica Majora, ca 1250. Londen, National Gallery
Het IVde Concilie van Lateranen. Matthew Paris, "Chronica Majora", ca 1250.
Londen, National Gallery.

Op het 4de Concilie van Lateranen (1215) in Rome werden alle richtlijnen, die in Parijs en Rouen waren uitgevaardigd voor de semi-religieuze gemeenschappen in gasthuizen, hospitalen, enz., officiŽel bekrachtigd. De zowat 1500 concilievaders eisten dat alle christelijk geÔnspireerde groepen zich integreerden in de kerkelijke structuren door zich om te vormen tot erkende kloostergemeenschappen. Het starten van nieuwe vormen van kloosterleven kon niet meer. De hoogste kerkvergadering dwong de personeelsleden van gasthuizen om de beproefde regel te onderhouden van een bestaande kloosterorde.

De meeste hospitaal-gemeenschappen kozen voor de regel van Augustinus, en dit om voor de hand liggende redenen: die regel beoogt geen strenge kloostertucht en is "soepel" aan te passen aan het onregelmatige en tijdrovende werk voor zieken, armen en reizigers. Precies omdat Augustinus' regel tamelijk algemeen is werd de gasthuizen, hospitalen, leprozerieŽn enz. door de plaatselijke bisschop een eigen statuut ("intern reglement") opgelegd, met voorschriften voor een goede organisatie van het dagelijks leven en werken in de gemeenschap, rekening houdend met de plaats, de omstandigheden en de specifieke apostolische taken.

Het Lateraans Paleis en de basiliek St.-Jan-van-Lateranen. Giuseppe Vasi, 18de eeuw.
Het Lateraans Paleis (l.), de pauselijke residentie waar het concilie plaats had, naast de basiliek
van St.-Jan-van-Lateranen (r.). Giuseppe Vasi, 18de eeuw.

Door de aanvaarding van de (overwegend Augustijnse) kloosterregel en van de statuten, opgelegd door de plaatselijke bisschop, kwamen de gasthuizen onder het toezicht te staan van de kerkelijke overheid, en verloren hun vroegere autonomie. Maar veel keus was er niet: wie zich niet onderwierp riskeerde een veroordeling wegens ketterij en stelde zich bloot aan restrictieve maatregelen en zelfs afschaffing. Zo kwam het dat in de loop van de 13de eeuw de broeders en zusters in semi-religieuze gemeenschappen van talloze gasthuizen en hospitalen zich schikten naar de concilie-besluiten en een kloosterregel en bijgaande statuten aanvaardden.

De onderwerping aan de jurisdictie van de locale bisschop (en het daaraan verbonden officiŽel erkend kerkelijk statuut) leverde de communauteiten in de gasthuizen wťl bepaalde financiŽle, sociale en godsdienstige voorrechten op, die enkel aan kerken en reguliere kloosterorden werden toegekend, zoals:

  • de uitgesproken steun en bescherming van de bisschop;
  • de vrijstelling van tiendenheffing door de wereldlijke overheid;
  • kerkjuridische rechtspersoonlijkheid om authentieke akten te redigeren of om rechtszaken aan te spannen;
  • kerkelijk asielrecht waardoor de wereldlijke instanties op de gronden van de gasthuizen geen arrestatiebevoegdheid hadden
  • de uitbouw van een eigen patrimonium.

Het Vierde Lateraans Concilie (1215)
Het Vierde Lateraans Concilie (1215)

Zusters van O.-L.-V.- Ten Bunderen © Copyright 2007- . Alle rechten voorbehouden. Contact: E-mail